U Kupinovu, nekadašnjoj prestonici sremskih despota, nalazi se crkva Svetog apostola i jevanđeliste Luke – jedan od najznačajnijih i najstarijih sačuvanih spomenika srednjovekovne srpske kulture u Sremu. Podignuta u periodu između 1453. i 1456. godine, kao zadužbina despota Đurđa Brankovića, ova skromna, ali izuzetno vredna arhitektonska celina predstavlja snažan istorijski i duhovni simbol razdoblja od raspada srpske srednjovekovne države do pada Srema pod osmansku vlast.
Iako nenametljivih dimenzija i jednostavne forme, kupinska crkva prevashodno je značajna zbog svoje izuzetne istorijsko-dokumentarne vrednosti. Istorijski izvori beleže da je hram 1486. i 1502. godine služio kao grobna crkva sremskih despota Stefana i Jovana Brankovića, čime je Kupinovo trajno upisano u političku i duhovnu mapu srpske srednjovekovne istorije.
Nakon turskog osvajanja Srema 1521. godine, crkva je razorena i zapustela, ali je, zahvaljujući snazi tradicije i istrajnosti verujućeg naroda, dva puta obnavljana – početkom XVIII i krajem XIX veka. Arheološka i konzervatorska istraživanja pokazala su da tokom vekova nije pretrpela značajne arhitektonske izmene, čime je sačuvala autentičnost svog prvobitnog izgleda.
Građena kao jednobrodna crkva masivnih zidova od kamena i opeke, danas je u celini pokrivena ravnom drvenom tavanicom. Duboka oltarska apsida, polukružnog oblika i u širini broda, dominira istočnim delom hrama, dok je naos od priprate odvojen niskom zidanom trojnom arkadom, što unutrašnjem prostoru daje poseban ritam i svečanu strogost.
Posebnu umetničku vrednost predstavlja bogato rezbaren barokni ikonostas, nastao pre 1780. godine, koji u celini zatvara prostor između naosa i oltara. Ikonostas je oslikan 1789. godine u baroknom maniru, sa izrazitom rokajnom paletom, a prema novijim istraživanjima pripisuje se Jakovu Orfelinu, jednom od najznačajnijih srpskih slikara XVIII veka.
Radovi na tekućem održavanju i delimičnoj obnovi građevinskog korpusa izvođeni su od 1952. godine, dok su arheološka istraživanja sprovedena 1994. godine, kada je crkva detaljno arhitektonski snimljena i izvršen popis slikarskih radova. Zahvaljujući tome, hram Svetog Luke u Kupinovu danas stoji kao dragoceno svedočanstvo istorijskog kontinuiteta, duhovne snage i kulturnog identiteta srpskog naroda u Sremu.
Kao kulturno dobro od izuzetnog značaja, crkva Svetog Luke u Kupinovu predstavlja ne samo spomenik prošlosti, već i živo mesto sećanja, molitve i trajne veze između istorije, umetnosti i duhovnosti.
Galerija
