U naselju Karlovčić, u Špajanskoj ulici broj 50, sačuvan je izuzetno vredan i redak primer tradicionalne sremske okućnice, nastale u drugoj polovini XIX veka, sa konačno uobličenim izgledom početkom druge decenije XX stoleća. Ovaj celoviti seoski kompleks, svrstan u kulturna dobra od izuzetnog značaja, predstavlja autentično svedočanstvo razvoja stambene arhitekture, privrede i društvenog statusa imućnih seoskih domaćinstava Srema u razdoblju od Prvog srpskog ustanka do Prvog svetskog rata.
Okućnicu čine porodična kuća i kompleks privrednih zgrada – dva ambara sa kotobanjama različitog izgleda i vremena nastanka, kao i još jedan zasebni ambar, raspoređeni u skladnu funkcionalnu celinu. Kuća je podignuta 1912. godine, a gradili su je poznati majstori Dešići iz Golubinaca. Osnova „na lakat“ sa podužnim, zidanim tremom, kao i jasna podela prostora, svedoče o visokom stepenu razvijenosti seoskog stanovanja u Vojvodini.
Ulična fasada kuće ima izrazito reprezentativan karakter, naglašen pažljivom obradom i arhitektonskim detaljima. Dve sobe okrenute ka ulici, svojim enterijerom i mobilijarom, odražavaju uticaj građanske kulture i ukusa, dok drugi deo kuće – u nizu soba, kuhinje sa otvorenim odžakom, sobe i ostave – predstavlja primer prostrane i funkcionalno razvijene seoske kuće, prilagođene potrebama brojnog domaćinstva.
Nasuprot kuće nalazi se niz privrednih zgrada podužnih osnova, građenih od hrastovine i pokrivenih dvoslivnim krovovima sa biber-crepom. Posebno se izdvaja ambar sa kotobanjom, podignut 1908. godine, visoko postavljen na zid od opeke i orijentisan užom stranom ka ulici. Njegov trem i zabat bogato su ukrašeni, što svedoči o značaju koji su ovakvi objekti imali ne samo u privrednom, već i u predstavljačkom smislu.
Ambar sa tremom, ograđen profilisanim letvama i lučnim kosnicima između stubova, nastao je 1885. godine, kada je podignut i ambar sa kotobanjom bez trema. Različiti oblici i faze izgradnje ambara jasno odražavaju postepeni razvoj gazdinstva i njegovo prilagođavanje ekonomskim i porodičnim potrebama tokom više decenija.
Okućnica u Karlovčiću predstavlja jedan od najpotpunijih i najreprezentativnijih primera imućnog seoskog gazdinstva u Sremu sa kraja XIX i početka XX veka. Iako do sada nisu izvođeni konzervatorski radovi, očuvanost celine i autentičnost objekata čine ovaj prostor dragocenim kulturnim nasleđem od nacionalnog značaja, koje svedoči o načinu života, radu i vrednostima jednog vremena.
Galerija
